Archivum
Crocovianum
Częścią Muzeum Krokowa jest prezentowana w przestronnych salach
zamku wystawa na temat historii rodu Krokowskich / von Krockowów,
czyli Archivum Crocovianum. Zwiedzający zamek, goście hotelowi
i restauracyjni znajdą tu tablice informacyjne o barwnych
dziejach członków tej rodziny (m. in. Rajnolda Krokowskiego,
Ernesta I Krokowskiego czy owianego mroczną legendą Alberta
Szalonego), a także mogą podziwiać obrazy, książki i oryginalne
dokumenty z przeszłości Krokowej.
Dzieje
rodziny Krokowskich z Krokowej
Krokowa jest gniazdem rodowym jednego z najstarszych szlacheckich
rodów pomorskich, którego przodek "milites Gneomirus" pojawił
się w dokumentach już w 1285 roku.
1288 i 1292: książę gdańsko-pomorski Mściwój II potwierdza
Gniewomirowi Crockau własność Jeldzina, Wysokiej, Krokowej,
Minkowic, Glinek.
1300: Biskup włocławski zezwala Piotrowi Krokowskiemu na budowę
nowego kościoła w Krokowej, niezależnego od Żarnowca. Piotr
Krokowski strasznie przeszkadzał na mszach w Żarnowcu i panny
cysterskie poprosiły biskupa o wybudowanie mu osobnego kościoła!
1375-1407: w Krokowej i Jeldzinie panem na włościach jest
rycerz Gniewomir, wspomniany po raz pierwszy w 1375 r. jako
Gneomyrus domicellus Craccouie. Obdarzony gwałtownym charakterem,
w latach 1381-1382 pokutował za zabicie swojego sąsiada, Michała
Kunostowica ze Sławoszyna. Jego syn zaginął w 1399 r. biorąc
udział w wyprawie na Tatarów, za co Zakon Krzyżacki wypłacił
ojcu zadośćuczynienie.
1448: poprzez małżeństwo z Katarzyną, córką wdowy po ostatnim
dziedzicu Krokowej, właścicielem dóbr krokowskich został rycerz
Jerzy z Wikrowa, podkomorzy wielkiego mistrza Konrada von Erlichshausen.
Jerzy z Wikrowa przejmuje nazwisko Krokowskich.
1476-1501:
posiadaczem Krokowej jest znany ze swej siły fizycznej Wawrzyniec
(Lorke) "Kaszuba" Krokowski, syn Jerzego i dworzanin
króla polskiego Jana Olbrachta. Powiększa on posiadłości rodu
o Roszczyce, Osieki i Salino. W 1493 został starostą królewskim
w Lęborku. Jego brat Jerzy był opatem klasztoru cystersów w
Oliwie.
1516: Burmistrz miasta Gdańska Eberhard Ferber po rozprawie
przed sądem duchowym o zabór dóbr w Salinie ścina Hansa Krokowskiego,
syna Wawrzyńca, a jego głowę wystawia na drągu przed murami
miasta.
1536-1599:
posiadaczem Krokowej jest Rajnold Krokowski, rycerz, dowódca
wojskowy i dyplomata - najwybitniejszy przedstawiciel
rodu. Od 1547 r. w służbie króla francuskiego Henryka II, a
od 1560 - po powrocie do kraju - na dworze króla polskiego
Zygmunta Augusta. Walczył przeciwko Moskalom i Turkom. W roku
1569 walczył we Francji wraz z 1500 własnych żołnierzy po stronie
książąt hugenockich, za co otrzymał zaszczytny tytuł marszałka
Francji. Wskutek odniesionych ran wycofał się z walk i poświęcił
służbie dyplomatycznej. Za obronę Pucka przed napaścią księcia
brunszwickiego otrzymał w nagrodę browar w Pucku!
1602: schedę po ojcu przejmuje ostatecznie Ernest, stając
się protoplastą linii Krokowskich z Krokowej, która wygasa
w roku 1725 wraz ze śmiercią Krzysztofa Krokowskiego, kapitana
wojsk polskich.
1772: pierwszy rozbiór Polski. Dziedzic Krokowej, rotmistrz
Kaspar Reinhold von Krockow, składa przysięgę wierności królom
pruskim.
1782: dobra krokowskie wystawiono na przymusową licytację,
do której przystąpił landrat Tczewa Caspar Ludwik von Below
i żona Heinricha Joachima Reinholda von Krockow z linii Pieszcza.
Licytację wygrała Luiza von Krockow, kupując dobra za 40 650
talarów. Luiza przebudowuje pałac i zakłada wspaniały park
krajobrazowy, słynny na całą osiemnastowieczną Europę.
1786: Król pruski Fryderyk nadaje członkom wszystkich linii
Krokowskich tytuł hrabiowski.
1791-1792: na zamku w Krokowej przebywa niemiecki filozof
Johann Gottlieb Fichte jako nauczyciel domowy dzieci hrabiny
Luizy von Krockow.
1803:
po śmierci matki dobra w Krokowej przejmuje "szalony graf"
- Albert Kaspar Ewald von Krockow. W 1807 traci on znaczną
część posiadłości wskutek pruskiej reformy rolnej.
1823:
Ciało "szalonego grafa" spoczywa na Pańskim Wzgórzu, wraz z
jego koniem i psami. Od tej pory graf codziennie około
północy gna na ognistym rumaku, z hordą psów z tyłu, pomiędzy
Krokową, Sławoszynem a Minkowicami. Dzieciom zakazuje się psocić
i wygłupiać na dworze, "bo przyjedzie szalony graf i...."
1850: Po siedemnastu latach pracy ukończony jest neogotycki
kościół parafialny w Krokowej. Autorem projektu, budowniczym
i majstrem murarskim jest hrabia Karol Gustaw Adolf von Krockow,
który w tym celu zdał egzamin czeladniczy na murarza, a projekt
narysował pod wrażeniem paryskiej katedry Notre Dame. Kościół
do 1945 roku był protestancki, a pensję pastora ustalała rodzina
fundatorów.
1878:
Pięcioletni hrabia Döring von Krockow zostaje ostatnim właścicielem
zamku i majątku w Krokowej - w sierpniu 1945 roku
będzie musiał opuścić swoje strony rodzinne, by nigdy do nich
nie powrócić.
1920: Po powrocie Polski nad Morze Bałtyckie rodzina von Krockowów
przyjmuje obywatelstwo polskie. Dzieci zdają maturę zarówno
w języku niemieckim, jak i polskim.
1939: Wybucha
II wojna światowa - jeden z synów Döringa, Reinhold (ur. 1911),
walczy w kampanii wrześniowej jako oficer Wojska
Polskiego, kończy jednak życie jako oficer Wehrmachtu (1944).
Jako oficerowie niemieccy giną też jego bracia Heinrich (1912-1944)
i Ulrich (1922-1943). Przy życiu pozostaje jedynie Albrecht
(ur. 1913) i Cecylia (ur. 1916).
1945:
W zamku siedzibę ma Państwowe Gospodarstwo Rolne i inne instytucje
gminne.
1990: Z inicjatywy Albrechta von Krockowa i ówczesnego wójta
Gminy Krokowa dr. inż. Kazimierza Plocke powstaje Fundacja
Europejskie Spotkania Kaszubskie Centrum Kultury Krokowa, która
odbudowuje zamek z przeznaczeniem na hotel, restaurację i muzeum.